Artikel uit de Volkskrant van 8 november
REPORTAGE Jonggehandicapten aan het werk
CARIEN TEN HAVE, DEN HAAG/NIEUWERKERK AAN DEN IJSSEL
Met een prikker in de hand sjokt de 23-jarige Alex naar de kantine van attractiepark Duinrell. Nadat hij een zak met vuil in een container heeft gegooid, laat hij zich op een bankje zakken, grijpt een pak melk en begint te drinken.
In één teug klokt Alex het halve literpak leeg. 'Ik heb ook nog veertien blikjes energiedrank bij me; die gaan vandaag allemaal op', zegt hij. Als hij een sigaret wil opsteken, schiet de vlam tot zijn wenkbrauwen. Even wrijft hij over zijn neus, dan klikt hij de aansteker nog eens aan en staart naar de grote vlam.
Zijn jobcoach van USG Restart kijkt gelaten naar het tafereel. 'Alex doet alles altijd een beetje te veel.' Alex zit in de Wajong, de volksverzekering voor jongeren die voor hun 18de jaar door een verstandelijke of fysieke handicap arbeidsongeschikt zijn geworden. Hij leert moeilijk, is snel afgeleid en krijgt soms woedeaanvallen als opdrachten hem niet duidelijk zijn.
Sinds twee jaar werkt Alex bij de milieudienst van attractiepark Duinrell, nu nog met wekelijkse begeleiding van zijn jobcoach. Maar die steun zal binnenkort verdwijnen, omdat het kabinet besloten heeft dat Wajongers niet langer dan drie jaar jobcoaching bij dezelfde werkgever mogen krijgen.
Dat is voor Alex een probleem, want het contact met zijn collega's verloopt lang niet altijd goed. 'Ik ben geen ochtendmens, dus als een collega me dan de verkeerde vraag stelt, schiet ik uit mijn slof', zegt hij.
Vroeger was zijn werkgever hem geregeld kwijt, omdat hij op eigen houtje een deel van het park buiten zijn werkgebied was gaan schoonmaken. Ook stond hij soms een uur in het luchtledige te staren met de prikstok nog in handen. Zijn nagels maakte hij vaak niet schoon, of hij kwam ongemotiveerd en te laat op zijn werk.
De jobcoach moest Alex daar telkens op aanspreken en inmiddels gaat het een stuk beter. Elke week komt ze langs om met Alex en attractieparkmanager Victor van Schagen te praten over mogelijke problemen. Ze legt hem zijn werk uit, gaat zo nodig mee naar het ziekenhuis, bekijkt zijn situatie thuis.
Op een bankje bij de Shootsaloon zitten ze tegenover elkaar te praten en te lachen. 'We kennen elkaar al lang, vertelt Alex. 'Soms zeurt ze en heb ik er helemaal geen zin in, maar ik weet dat ik aan mijn jobcoach alles kan vertellen.'
Werkende Wajongers zoals Alex krijgen sinds 1996 via uitkeringsinstantie UWV een jobcoach toegewezen. Maar het kabinet heeft die jobcoachbegeleiding sinds juli verkort tot een periode van maximaal drie jaar. Alex' begeleiding is dus bijna op.
'Voor sommige Wajongers is minder zorg van de jobcoach geen punt. Maar een jongen zoals Alex heeft zijn hele leven begeleiding nodig', zegt zijn jobcoach, die een veertigtal Wajongers begeleidt. Zeven van hen worden al langer dan drie jaar begeleid. Werkgever Van Schagen knikt. Hij heeft geen tijd en zin om vier uur per week met Alex zijn strubbelingen te bespreken, zeker niet in het hoogseizoen als de bezoekersaantallen toenemen en alle huisjes in het park vol zitten.
'Gevolg is dat jongens zoals Alex bij een sollicitatie buiten de boot vallen', zegt hij. 'Ik ben heel blij met hem, maar hij heeft wel langdurige begeleiding nodig. Die kan ik hem niet geven.'
Alex is niet de enige met dit probleem. Ieder jaar komen er volgens het Centraal Planbureau (CPB) zo'n 16 duizend jonggehandicapten bij. Nederland telt volgens de meest recente cijfers van uitkeringsinstantie UWV inmiddels zo'n 200 duizend Wajongers. Meer dan een kwart van hen had in 2010 werk. Ruim 13 duizend Wajongers hebben langdurig een jobcoach.
Dat aantal zal volgens Boaborea, de brancheorganisatie van reïntegratiebureaus en jobcoachingsbureaus, sterk afnemen nu de begeleiding van Wajongers na drie jaar wordt stopgezet.
'Van werkgevers horen we dat ze het niet zien zitten om Wajongers in dienst te houden zonder jobcoach', zegt Jolet Woordes van Boaborea. 'ze kunnen of willen simpelweg niet altijd omgaan met de problemen van een jonggehandicapte.'
Volgens het kabinet moet de jobcoach na verloop van tijd taken aan de werkgever overdragen, en ook de Wajonger moet het na drie jaar wel alleen afkunnen. Maar dat geldt lang niet voor alle Wajongers, zeggen brancheorganisaties en belangenverenigingen. 'Je kunt niet verwachten dat iemand met een licht verstandelijke handicap na drie jaar meer alleen kan doen' , zegt Woordes.
Dat bevestigt Wim Schaap van de belangenvereniging Tooon voor jongeren met een arbeidshandicap. 'De coaching is voor sommige Wajongers essentieel', zegt hij. 'Hierdoor kunnen ze gemakkelijker taken van werkgevers aan. Maar het gaat faliekant mis als je die begeleiding stopzet.'
Vooral mensen met een autistische stoornis of een verstandelijke handicap zullen de dupe worden van de maatregel van het kabinet, denkt de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland. 'Zij kunnen veel moeilijker zonder jobcoach en hebben specifieke begeleiding nodig', aldus een woordvoerder van de CG-Raad. 'Van een kleine werkgever kun je niet verwachten dat die de begeleiding zomaar overneemt.'
Dat deze beslissing directe consequenties zal hebben op de werkvloer, blijkt ook uit de situatie van Emiel Smit (33). Al jaren zit hij door zijn verstandelijke beperking in de Wajong en krijgt hij jobcoachbegeleiding. Sinds anderhalf jaar werkt hij bij kunststofproducent Nedco, waar hij producten van stickers voorziet en verpakt, en plastic houders maakt.
Zijn baas Klaas van de Wetering, heeft twaalf Wajongers in dienst. 'Ik denk dat ik de Wajongers ga ontslaan om te zien wat de gevolgen zijn', zegt hij. 'Niet omdat ik hen niet mag, maar uitkeringsinstantie UWV beloofde ons dat alle Wajongers die we hebben aangenomen, begeleid worden door een jobcoach. Nu breken ze die belofte.'
Smit is met zijn twee meter een boom van een kerel. Soms heeft hij woedeaanvallen omdat hij niet goed met veranderingen kan omgaan. Bijvoorbeeld als Van de Wetering hem tussendoor vraagt een andere opdracht af te handelen. 'Ik ben dan niet te beroerd om met hem te praten', zegt Van de Wetering. 'Maar ik weet gewoon niet hoe ik zijn problemen zonder een begeleider moet oplossen. Emiels beperking groeit er na een paar jaar echt niet uit.'
-------------------------------------------------------------------------------------
Werkgever maakt aanspraak op steun
Werkgevers die een Wajonger in dienst nemen, kunnen aanspraak maken op ondersteuning. Zo hoeft een werkgever minder loon te betalen aan een Wajonger die minder kan presteren dan een collega zonder beperking en hoeft er geen arbeidsongeschiktheids- en werkloosheidspremie te worden afgedragen. Ook kan er loonkostensubsidie bij het UWV worden aangevraagd. Die bedraagt 50 procent van het minimumloon. Voorwaarde is dat de Wajonger voor minimaal een jaar in dienst wordt genomen
