Artikel uit Opinineblad Forum van ondernemingsvereniging VNO-NSW

22-09-2011 - Ondernemers doen steeds meer moeite om lastige groepen aan het werk te krijgen. Niet alleen om hun maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen, ook voor het bedrijfsbelang.

Mark is eind twintig. Hij is autist, ziet niet goed en werkt in het magazijn van kantoorartikelenleverancier Roodbeen op een groot bedrijventerrein aan de rand van Nijkerk. Hij draait zijn hoofd iets omhoog en doet zijn ogen bijna dicht als hij vertelt dat hij de spullen van de schappen pakt voor de bestellingen die via internet binnenkomen. Ook zorgt hij er voor dat het magazijn schoon blijft. 'En vind je het nog een beetje leuk hier?', vraagt directeur Richard Breijer. Mark lacht, zegt snel 'ja' en drentelt meteen weer weg om door te gaan met waar hij mee bezig was.

Orders pikken is ideaal werk voor autisten, heeft Breijer dan al eerder uitgelegd. 'Een autist controleert zichzelf wel vier of vijf keer en Mark doet dit zo goed als foutloos.' Vijf jaar geleden kwam Mark binnen, eerst anderhalf jaar op tijdelijke contracten, later vast. 'Daarvoor zat hij in de Wajong', zegt Breijer. 'Omdat hij het stempel autist had gekregen, kwam hij nergens aan de bak. Dit soort mensen kan vaak nog veel, maar je moet ze wel goed begeleiden.'

Breijer heeft meer mensen aan het werk gehad die nergens anders aan de bak kwamen, overigens lang niet altijd met succes. 'We hadden ook eens iemand met een enorm laag denkniveau. We moesten echt lijstjes maken met wat ze precies moest doen en vervolgens moesten we dat ook weer uitgebreid controleren. Dat werkte niet. Medewerkers moeten wel presteren. Als Mark zijn werk niet goed doet, vliegt hij er ook uit.'

Verbazing
Door zijn personeelsbeleid werd Breijer in 'het circuit' bijna een bekende Nederlander met regelmatige optredens op fora en congressen. Soms viel zijn mond open van verbazing. 'Ik werd uitgenodigd door de Tweede Kamerfractie van de PvdA die een lezing organiseerde over Wajongers en andere probleemgroepen op de arbeidsmarkt. Daar kreeg ik te horen hoe bijzonder het was wat ik deed. Ik dacht: waar hebben ze het over? Ik laat die mensen gewoon iets doen dat bij hen past. Ik zet er geen stempel op, maak ze niet zielig. Ze spraken daar zelfs over een verplichting voor ieder bedrijf om een Wajonger in dienst te nemen. Ik dacht: als er iets is dat je nu juist niet moet doen is dat het, dat is communisme. Ondernemers houden daar niet van. Ik wil juist laten zien dat ondernemers veel aan deze mensen kunnen hebben als je maar zorgt voor goede begeleiding. Daarbij moet je ze wel de praktische sores uit handen nemen.'

Daarvoor heeft hij nu het Bedrijvenplein Nijkerk opgericht. Samen met een plaatselijke school voor moeilijk lerende kinderen, een bedrijf dat werknemers begeleidt en de gemeente riep hij eerder dit jaar veertig plaatselijke ondernemers bij elkaar om ze ertoe over te halen iemand in dienst te nemen die niet op eigen kracht aan de slag komt. Daarbij zou het dan niet moeten gaan om mensen waar uitkeringsinstanties vanaf moeten maar vooral om mensen waar bedrijven wat aan hebben. Zijn bedoeling was om er in een jaar tijd veertig aan het werk te kunnen helpen, maar dat zal nog moeilijk worden nu nog maar 24 bedrijven hebben toegezegd mee te werken. Binnenkort wil hij ze weer bij elkaar roepen en kijken of hij er ook nog nieuwe bij kan halen.

Natuurlijk krijgt hij er dankbaarheid voor terug en dat is mooi, maar niet eens het belangrijkste. Het past bij de strategie van zijn bedrijf. Gezien zijn omvang wordt het voor hem steeds moeilijker om te werken voor grote opdrachtgevers. Die letten bij hun aanbestedingen vooral nog op de kostprijs en dan legt hij het af. Vandaar dat hij zich nu vooral op andere mkb-bedrijven richt en daarbij gelooft hij heilig in persoonlijk contact.

Wijnproeven
Het Bedrijvenplein is voor hem ook een soort businessclub waar ondernemers samenkomen om te kijken hoe ze elkaar kunnen helpen. 'Ondernemers willen elkaar ontmoeten. Anderen gaan wijnproeven, wij doen dit.'

Maar zo eenvoudig is het niet om Wajongers aan te nemen. 'De werkplekken zijn er wel', zegt Jaco Coster van de Algemene Bond van Uitzendondernemingen (ABU). 'We kunnen er alleen geen mensen voor vinden.' Vorig jaar november maakte de ABU bekend dat de aangesloten leden minstens vijftig Wajongers in dienst zouden nemen. Toen het project net voor de zomer werd afgesloten, bleef de teller op veertien steken.

Volgens Coster was het niet mogelijk goede Wajongers te vinden, zeker niet in de buurt van de werkplekken die de ABU-leden konden aanbieden. Voor het werk op de vestigingen die door het hele land zitten, zijn Wajongers volgens Coster minder geschikt. 'Daar zit vooral veel hoger opgeleid personeel, mensen die verbaal vaardig zijn en snel kunnen schakelen. Afwijkend gedrag kun je daar niet hebben.' Dus bleven alleen de hoofdkantoren over. Daar waren die werkplekken wel te vinden, al vergde dat soms wel de nodige aanpassingen.

Dat ondanks alle aanpassingen niet meer dan veertien Wajongers werden aangenomen, kwam doordat er toch onvoldoende in de buurt van de werkplekken woonden, zegt Coster. 'Dit zijn natuurlijk ook geen mensen die je elke dag een paar uur kunt laten reizen.' Toch geeft de ABU de moed niet op. Coster hoopt het aantal werkende Wajongers alsnog te vergroten door ze via een soort werkpleinen aan de ABU-leden te presenteren. Ook wordt de doelgroep vergroot met andere groepen die het ook moeilijk hebben om aan een normale baan te komen.

Op schema
Met die doelgroepuitbreiding is MVO Nederland ook bezig. De organisatie van bedrijven die maatschappelijk verantwoord willen ondernemen kent al jaren een netwerk van 24 grotere bedrijven met een eigen Wajongbeleid. Zo'n drie keer per jaar komen ze bij elkaar om te leren van elkaars ervaringen. 'Begin dit jaar zijn we begonnen met de next generation', zegt projectleider Martine Breedveld die zich nu ook meer richt op mkb-ondernemingen. Van het ministerie van Sociale Zaken heeft MVO Nederland een half miljoen gekregen om nog eens vijftig bedrijven over te halen om Wajongers of andere mensen met een beperking aan te nemen. 'We liggen precies op schema.' Een deel van de bedrijven doet het volgens Breedveld puur omdat ze maatschappelijk verantwoord willen ondernemen, anderen vinden het goed voor hun uitstraling of zien meer zakelijke voordelen. Verschillende bedrijven verwachten door de vergrijzing grote personeelstekorten die ze hopen te voorkomen door eenvoudiger taken weg te halen uit het pakket van schaarse werknemers zodat ze uitgevoerd kunnen worden door Wajongers of mensen die nu nog in een sociale werkplaats werken.

'Sommige mensen verwachten dat je zo wel 10 tot 15 procent kunt opvangen van de personeelstekorten die er aankomen', zegt Hans Sliepenbeek van Vapro. Zijn organisatie, die net na de Tweede Wereldoorlog werd opgericht om te zorgen voor voldoende technici en operators in de industrie, is nu bezig met het begeleiden van vijf ondernemingen die mensen met een beperking willen inzetten in hun normale bedrijfsvoering. Halfgeleiderfabrikant NXP was de eerste die van start ging. Dat bedrijf gaf vijf medewerkers uit een sociale werkplaats een baan als assistent procesoperator. Hun werk bestond uit de meer simpele onderdelen die uit het takenpakket van de procesoperators waren gehaald (job-carving). 'Dat gaat om zaken als het brengen en halen van bakken met chips', zegt Sliepenbeek. 'Dat kun je door de procesoperators laten doen, maar een wsw'er kan dat natuurlijk net zo goed.'

Geen mietje
Voor de vijf nieuwe assistent-operators was een heel traject opgezet zodat ze ook langzaam konden wennen aan het werken in de nachtploeg, maar dat bleek nauwelijks nodig. 'Binnen de kortste keren draaiden ze er in mee, gewoon omdat ze er zelf om vroegen. Achteraf ook wel logisch natuurlijk, want ze willen graag met de anderen meedoen.'

Maar het ging niet vanzelf, benadrukt hij. Vooraf hadden we een strenge selectie en tijdens het hele proces is er een uitgebreide begeleiding geweest: jobcoaching vanuit NXP, privé-coaching vanuit het wsw-bedrijf. Daarnaast denkt hij dat het succes ook komt doordat de nieuwe werknemers gedetacheerd worden vanuit hun oude werkgever. 'Ze worden dus onderdeel van de flexibele schil rond het bedrijf zodat ondernemers er weer makkelijker afkunnen als het slechter gaat met het bedrijf. Laten we elkaar geen mietje noemen; dat is wat ondernemers ook belangrijk vinden tegenwoordig.'

Steeds vaker aan de slag

Op dit moment zitten dik 210 duizend Nederlanders in de Wajong en elk jaar komen daar nog zo'n tienduizend bij. Allemaal zijn ze voor hun 17de of tijdens hun studie arbeidsongeschikt geworden. Tot begin 2010 betekende dat, dat iemand tot aan zijn pensioen een uitkering kon krijgen. Dat is veranderd. Een levenslange uitkering is er alleen nog voor diegenen die zo zwaar gehandicapt zijn dat ze met geen mogelijkheid ooit nog kunnen werken. De rest krijgt een intensieve begeleiding om een baan te vinden of moet verder leren.

De eerste ervaringen met de nieuwe regeling laten zien dat een grote groep Wajongers wel degelijk in staat is om tenminste iets te doen. Van de groep die zich vorig jaar liet keuren, kreeg niet meer dan 13 procent het stempel 'volledig en duurzaam arbeidsongeschikt' mee. Twintig procent kon tijdelijk niet werken, 3 procent was aangewezen op een beschutte werkplek en 26 procent zou bij een reguliere werkgever aan de slag kunnen.

Overigens is het niet zo dat Wajongers nu massaal thuis zitten. Een kwart is wel degelijk aan de slag, al dan niet in een sociale werkplaats. Dat aantal groeit, net als het aantal werkgevers dat ze in dienst heeft. Volgens de Wajong-monitor die het ministerie van Sociale Zaken in juli uitbracht, zijn het er 14.400 nu en dat aantal lijkt nog flink te kunnen groeien. Volgens een onderzoek van het UWV wil 9 procent van de bedrijven die er nu nog geen in dienst hebben er komend jaar een aannemen.

Jan Buevink
buevink@vno-ncw.nl